Devletin alacaklarının tahsil edilmesi amacıyla borçlunun mal varlığına el koyma işlemine Kamu haczi, Borçlunun, borcunu kendi arzusu ile ödememesi durumunda, alacaklının talebiyle, borçlunun (borca yetecek miktardaki) mal ve haklarına devlet aracılığıyla (icra dairesi tarafından) el konulması işlemine ise haciz denir. Genel anlamda haciz icra takibinin kesinleşmesi sonrası borcunu ödemeyen borçlunun mallarına icra müdürlüğü tarafından kayden yada fiilen el konulmasıdır.
Haciz işlemlerinin başlatılması için belirli bir borç miktarı yoktur. Borcun miktarı ne olursa olsun, icra takibi başlatılabilir. Ancak, icra takibinin etkili olabilmesi için borcun ödenmemiş olması ve bu durumun belgelenmesi gerekmektedir
Borçluya ait bazı malvarlıkları, alacaklının borcunu tahsil edebilmesi amacıyla İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde haczedilebilir. Ancak, haciz işlemi belirli sınırlar dahilinde gerçekleştirilir. 05 Nisan 2023 tarihinde yapılan değişikliklerle bazı malların haczi yasaklanmış olsa da, belirli malvarlıkları hâlâ haczedilebilir durumdadır. Haczedilebilen mallar şunlardır: Para, kıymetli evrak, altın, gümüş ve değerli taşlar, Antika ve süs eşyaları,Lüks tüketim eşyaları (Pahalı saatler, mücevherler, sanat eserleri vb.),Borçlunun maaşının kanunda belirtilen haczedilebilir kısmı ,Borçlunun taşınmazları (ev, arsa, iş yeri vb.), Motorlu taşıtlar (araba, motosiklet, tekne vb.), Bankadaki mevduat hesapları ve diğer mali varlıklar ,Şirket hisseleri ve ticari kazançlar.. Haczedilemeyecek mallar ise; Temel yaşam eşyaları ve meslek için zorunlu araçlar , Borcun toplam miktarını aşan miktar, Borçlunun maaşının yalnızca %25 i haczedilebilir.
Haciz Tapu sicil tüzüğünün 48/a maddesi gereğince tasarruf yetkisini kısıtlayan Kamu haczi ise Tapu Sicil Tüzüğünün 49/b maddesi gereğince tasarruf hakkını yasaklayan şerhlerdendir. Tasarrufu işlemlerin yapılmasında haczin işlemin karşı tarafının kabul etmesi halinde işlemin yapılmasına engel değildir. Bazı işlemler için haczi koyan mercinin iznine bağlıdır.(Tevhit, cins değişikliği vb) Kamu haczinde ise bu haczin tasarrufu yasaklayan şerhlerden olması nedeniyle haczi tesis ettiren kurumun izni olmadan işlem yapılması mümkün değildir. Gerek haciz gerekse kamu haczi olan taşınmazlarda malik dışında yapılan işlemlerde bir sıkıntı yoktur.
Tapu kaydındaki haciz işlemleri eskiden sadece Tapu Müdürlüklerince yapılabilmekte iken 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 488. maddesinin beşinci fıkrası ile Yargı mercileri ile yetkili kurum ve kuruluşların taleplerine istinaden tapu Müdürlüklerince tescili sağlanan işlemler, ilgili mercilerce doğrudan elektronik ortamda tescil, terkin veya tadil edilerek gerçekleştirilebilir. Genel Müdürlük bu fıkra kapsamındaki işlemleri belirlemeye yetkilidir." hükmünde olup, ilgili Kurumların haciz işlem taleplerinin elektronik ortamda yapılabilmesine imkan sağlanmıştır
Eşinizin borcundan dolayı sizin satın veya bağış vb yollarla edindiğiniz aldığınız veya miras yoluyla size intikal eden mallara haciz gelmesi mümkün değildir. Borca hiçbir şekilde kefil olmadığınız müddetçe sizin satın veya bağış vb yollarla edindiğiniz veya miras yoluyla size intikal eden malların üzerine haciz gelmesi ve satışa çıkarılması söz konusu olamaz. Borçlu adına kayıtlı menkul ve gayrimenkullerin mirasçılarına intikal etmiş veya edecek olan hissesi oranında haciz gelir. Eşinizin borcundan dolayı tapuda kayıtlı olan taşınmazlar üzerinde haciz olduğunu varsayalım intikal yaptırdınız eşinizden size miras kalan hisse 1/4 olduğundan hacizde sorumlu olduğunuz değerde borcun 1/4 kadardır. Bu kural sadece eşiniz için değil tüm murisleriniz veya mirasçılarınız için geçerlidir. Mirasçılarınızın borcu için siz sağ iken sizin mallarınıza haciz gelmesi mümkün değildir. Sizin borcunuzdan borcunuza istinaden murislerinizin intikali yapılmayan taşınmazları üzerine size düşecek hisseye haciz tesisi mümkündür.
09/06/1932 tarih ve 2004 nolu icra ve iflas Kanununda değişiklik yapan 02/07/2012 tarih ve 6532. Sayılı kanunun 22. Maddesi ile icra ve iflas kanununun 110. Maddesinde da bir malın satılması kanuni müddet içinde istenmez veya] talep geri alınıp da kanuni müddet içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar. maddesi eklenmiştir. Peki alacaklı Satışın yapılmasını ne kadar süre içerisinde istemelidir. 02.07.2012 tarih ve 6352 sayılı Kanun' un 21. maddesi uyarınca İİK' nun 106. maddesi, “Alacaklı, hacz olunan mal taşınır ise hacizden itibaren altı ay, taşınmaz ise hacizden itibaren bir yıl içinde satılmasını isteyebilir” şeklinde değiştirilmiştir . İcra ve İflas Hukukundaki bu maddeye paralel olarak Resmi Gazetenin 17/08/2013 tarih ve 28738 nolu Resmi Gazetede yayınlanan Tapu Sicil Tüzüğünün 69/5. Maddesi ‘’ 21/7/1953 tarih ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uyarınca takip edilen kamu alacaklarına ilişkin haciz, iflas, konkordato ile verilen süre ve 9/6/1932 tarih ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 150/c maddesi şerhi bulunan taşınmazlar hariç olmak üzere, tapu siciline yapılan şerhten itibaren iki yıllık sürenin sonunda Müdürlüğe yenilendiği bildirilmemiş olan hacizler, taşınmaz malikinin istemi üzerine terkin edilir ve durum icra müdürlüğüne bildirilir.’’ Hükmüne amir iken bu madde Danıştay 10. Dairesinin 18/03/2016 tarih ve 2013/6805 esas 2016/1513 Sayılı ilamı ile iptal edilmiştir. Artık tesis tarihinden itibaren bir yıl içerisinde icra müdürlüğünden satılması kanuni müddet içinde istenmez veya] talep geri alınıp da bir yıl içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haczin icra müdürlüğünden terkini talep edilebilir.