top of page

TENKİS DAVASI
 

Kişi sağlığında taşınmazlarını bazı şartlar dahilinde tasarruf etme şansına sahiptir. Murisin  sağlığında yapmış olduğu hatalı tasarruflara mirasçıları onun ölümünden sonra itiraz etme şansına sahiptir. Kişi sağlığında taşınmazını bağışlama hakkına sahip ise de mirasçılar murislerinin ölümünden sonra buna itiraz edebileceklerdir. 
Medeni Kanunun 560. Maddesi ‘‘  Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler. Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, miras bırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralları sayılır.
Madde 561- Saklı pay sahibi mirasçılara ölüme bağlı tasarrufla yapılan ve tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların onların saklı paylarını aşan kısmı orantılı olarak tenkise tâbi olur. Tenkise tâbi birden fazla ölüme bağlı tasarrufun bulunması hâlinde, saklı pay sahibi mirasçıya yapılan kazandırmanın saklı payı aşan kısmı ile saklı pay sahibi olmayan kimselere yapılan kazandırmalar orantılı olarak tenkis edilir. 
Madde 562- Miras bırakan, tasarruf edebileceği kısmı aştığında, saklı payı zedelenen mirasçı, iflâsı hâlinde iflâs dairesinin veya mirasın geçtiği tarihte kendisine karşı ellerinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıların ihtarına rağmen tenkis davası açmazsa, iflâs idaresi veya bu alacaklılar, alacaklarının elde edilmesi için gerekli olan oranda ve mirasçıya tanınan süre içinde tenkis davası açabilirler. Mirasçılıktan çıkarılanın çıkarma tasarrufuna itiraz etmemesi durumunda da iflâs idaresi veya alacaklılar, aynı koşullarla tenkis davası açabilirler. d

Tenkis ne demektir. Tenkisin kelime anlamı azaltma veya indirme demektir. Tenkise konu olan  işlemler iki gruba ayrılır: 1. Sağlar arası yapılan işlemler.( murisin sağ iken yaptığı bağışlar) 2. ölüme bağlı işlemler ise . (murisin sağ iken yaptığı fakat ölümünden sonra sonuç doğuracak  olan vasiyetname ya da miras sözleşmesi) Bu iki işlemede mirasçılar murisin ölümünden sonra  tenkis davası açılabilecektir. 
Tenkis davası da mirasçıların saklı paylarının zedelenmesi neticesinde açılan davadır. Şimdi mirasçıların saklı payları bakalım. Murisin sağdece  3 mirasçısının saklı payı mevcuttur. Bunlar alt soy mirasçıları, anne ve babası ve eşidir. Alt soyun saklı pay oranı yasal miras haklarının 1/2 si , anne ve babanın saklı pay oranı yasal miras payının 1/3 i, eşin saklı pay oranı ise yasal miras payının 1/4 üdür. Bunları birer örnek ile açıklayalım. Muris geriye eşi ve 2 çocuğu mirasçı olarak terk etmişse  eşin miras payı 1/4 , çocuklarını miras payı ise eşit olarak 3/8 dir. Saklı payları eşin 1/16 çocukların ise  3/16 olacaktır. Saklı pay  yasal mirasçılar için geçerli olduğundan atanmış mirasçılar veya belirli mal vasiyet edilenlerin saklı pay hakları yoktur. saklı pay hakkından yararlanabilmek için murisin ölüm anında mirasçı olmak gerekir. Saklı payın ihlal edildiği ancak murisin ölümünden sonra iddia edilebilir.  Kişi sağlığında tüm malını istediği kişiye bağışlayabilir veya vasiyetname ile başkasına bırakabilir .Mirasçılar bu bağışlamalar veya vasiyetname ile devirler sonucunda saklı paylarının ihlal edildiğini düşünüyorlarsa murisin ölümünden sonra olmak üzere bu ihlali öğrendikleri tarihten başlamak üzere 1 yıl içinde her halükarda ise 10 yıl içinde tenkis davası açabilirler. Tenkis davası için malın mirasçıya veya 3. Kişiye devredilmiş olması önemli değildir.
Muris taşınmazlardan birini mirasçılarından bir kısmına devretmişse bu taşınmaz tenkise tabi olur mu? Bunun cevabını  vermeden Türk Medeni Kanununun 563. Maddesini inceleyelim.
Madde 563- Tenkis, miras bırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasçı atanması yoluyla veya diğer bir ölüme bağlı tasarrufla elde edilen kazandırmaların tamamında, orantılı olarak yapılır. Ölüme bağlı tasarrufla kazandırma elde eden kimse, bazı vasiyetleri yerine getirmekle yükümlü kılınmışsa, kazandırmanın tenkise tâbi tutulması hâlinde, bu kimse miras bırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça vasiyet borçlarının da aynı oranda tenkis edilmesini isteyebilir. 
Madde metninden de anlaşılacağı üzere murisin mirasının tamamı tenkise tabidir. Eğer muris mirasının bir kısmını mirasçılarından bir kısmına devretmişse bu durumda o taşınmaz tenkise tabi tutulmayarak murisin diğer mirasa konu taşınmazlarında denkleştirmeye gidilecektir.
Konumuza bir başka örnek  verelim. Ahmet Bey  1 Ocak 2018 yılında vefat etmiş ve geriye eşi ve 2 kardeşini mirasçı olarak bırakmıştır. Ahmet Beyin kardeşleri 2020 yılında Ahmet Beyin tüm taşınmazlarını sağlığında eşine bağışladığını öğrenmişlerdir. Bu olayda Ahmet Bey yasal olarak eşi ve 2 kardeşini mirasçı olarak bırakmış olduğundan ve kardeşlerin saklı payı bulunmadığından tenkis davası açamayacaklardır. Tersi olsaydı  Ahmet Bey adına kayıtlı taşınmazları sağlığında örneğin 2015 yılında kardeşlerine bağışlamış olsa ve eşi bunu 01/01/2020 tarihinde öğrenmiş olsaydı  01/01/2021 tarihine kadar dava açabilecekti. Eğer Ahmet Beyin eşi  ’te vefat etmişse ve saklı paylı mirasçı, 1 Mart 2020’de mirastan dışlandığını öğrenmişse, dava açma süresi 1 Mart 2021’e kadar devam eder. Ancak ölümden itibaren 10 yıl geçtiği için tarih olan 01/01/2028 tarihinden sonra zaman aşımına uğrayacak olmasından dolayı o tarihten sonra dava açılamayacaktır. sonra açılacak davalar zamanaşımına uğrayacaktır. Ahmet bey örneğinde eş Ahmet Bey tarafından kardeşlerine yapılan bağışlar için tenkis davası açabilirken kardeşleri eşe yapılan bağışlar için tenkis davası açamamaktadırlar. Tenkis davası yenilik doğurucu bir dava türü olduğundan görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi yetkili Mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. 
Tenkis davası açabilmenin bazı şartları vardır. Bu şartlar .
1-Miras bırakanın dava tarihinden önce vefat etmiş olması: Miras bırakan yaşarken tenkis davası açılması mümkün değildir.  tenkis davası açılamaz.
2- Saklı Paylı Mirasçının Davacı Olması: Tenkis davasını ancak saklı paya sahip mirasçılar açabilir.. Altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş dışında kalan mirasçılar (örneğin kardeşler) tenkis talebinde bulunamazlar. Murisin 1. Derece mirasçısı yok ve anne babası sağ değilse miras kardeşlerine ve yeğenlerine giderken kardeşlerinin veya yeğenlerinin tenkis davası açma hakları yoktur.
3-. Saklı Payı İhlal Eden Tasarrufların Bulunması: Tenkis davası açılabilmesi için yapılan işlemler  saklı pay oranlarını aşması gerekir. Örneğin, miras bırakanın tüm mal varlığından bir kısmını mirasçılarından birine bağışlamış olması kalan mirasın  diğer mirasçıların saklı paylarnda azalma meydana getirmiyorsa tenkise konu oamaz.
4- Yapılan işlemin  Hukuki Nitelik Taşıması: Tenkis davası açılabilmesi için murisin sağlığında yaptığı işlemin hukuki bir sonuç doğurmuş olması gerekir. 
 

bottom of page